Do ogólnie przyjętych zwyczajów adwentowych należy udział wiernych w odprawianych o świcie Mszach roratnich poświęconych Najświętszej Marii Pannie. Innym zwyczajem przypadającym na czas Adwentu jest obdarowywanie się prezentami w dniu św. Mikołaja (6 grudnia)Drobne podarunki wkłada się zwykle pod poduszki lub do butów. Należy też wspomnieć o kartkach ze świątecznymi i noworocznymi życzeniami wysyłanymi do znajomych i krewnych. Najwięcej zwyczajów ludowych wiąże się jednak z ostatnim dniem Adwentu, czyli z Wigilią. Słowo „wigilia” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza czuwanie. Tradycja czuwania przed dniami świąt wywodzi się ze Starego Testamentu. Wigilie służą temu aby szykować jedzenie i czynić przygotowania do tego aby święta mogły być wolne od pracy , a ponadto jest to czas, w którym do nadchodzącego święta trzeba przygotować się wewnętrznie. Po generalnych porządkach, gdy wszystko lśni już czystością przystępuje się do świątecznego przyozdabiania domów.
Współczesna choinka, przybrana świeczkami i innymi ozdobami pojawiła się najwcześniej na ziemiach niemieckich. Jej ojczyzną była najprawdopodobniej Alzacja. Choinka, jak uczy Kościół, jest odwzorowaniem drzewa rajskiego: „drzewa życia”, biblijnego drzewa wiadomości dobra i zła, pod którym rozpoczęła się historia ludzkości.
Na choince nie powinno zabraknąć jabłek, te właśnie owoce były na owym biblijnym drzewie, a ponadto jabłko symbolizuje zdrowie do późnej starości. Wśród gałązek przeplatają się łańcuchy – lekkie, słomkowe, bibułkowe, to pamiątka po wężu kusicielu. Pętają choinkę jak niewolnicę, przypominając, że cały ludzki ród znajduje się w niewoli grzechu. Gwiazda na szczycie drzewka symbolizuje gwiazdę betlejemską, która prowadziła Trzech Króli do Dzieciątka Jezus. Palące się na gałązkach lampki, to jakby okruchy ognia, który dawniej płonął w izbie przez całą noc wigilijną, aby przychodzące na ten czas dusze przodków mogły się ogrzać, dzisiaj przypominają one o nigdy nie gasnącej Bożej miłości do ludzi. Choinkę ubiera się także w bombki. Tak ustrojona powinna stać w domu do Trzech Króli, a więc do końca Świąt.
Dzisiejsze wspaniałe prezenty gwiazdkowe są nowością. W XIX wieku tylko w niektórych częściach Polski obdarowywano dzieci drobnymi upominkami, które wręczał św. Mikołaj. Od chwili zapadnięcia zmroku i ukazania się na niebie pierwszej gwiazdy, zasiada się do pierwszego świątecznego posiłku, zwanego wieczerzą wigilijną lub po prostu Wigilią, którą obchodzi się niezwykle uroczyście, przy czym ona właśnie decyduje o specyficznej, niepowtarzalnej atmosferze całych świąt.
Specyfiką wieczerzy wigilijnej jest jej postny charakter, ustalony tradycją zestaw potraw, oraz dostojny nastrój obowiązujący wszystkich biesiadników. Wieczerzę najczęściej spożywa się w gronie rodzinnym. Na stole stawia się zazwyczaj jedno dodatkowe nakrycie. Miejsce to przeznaczone jest dla zbłąkanego wędrowca lub dla osób bliskich, ale w tym momencie nieobecnych. Nikt bowiem tego dnia nie powinien być samotny. W domach katolickich posiłek wigilijny poprzedza odczytanie fragmentu Ewangelii według św. Łukasza o narodzinach Jezusa. Potem wszyscy domownicy dzielą się opłatkiem i składają sobie życzenia. Wigilijny opłatek jest zwyczajem typowo polskim. Symbolizuje on powszechne pojednanie i braterstwo, jest symbolem miłości i jedności wszystkich chrześcijan, oraz znakiem ich zjednoczenia z Bogiem i ze świętymi.
Po przełamaniu się opłatkiem i złożeniu życzeń wszyscy domownicy zasiadają do wspólnej wieczerzy. Liczba, rodzaj i kolejność dań pojawiających się na wigilijnym stole zależy od lokalnej tradycji. Wszędzie jednak, bez wyjątku są to dania postne. W przeszłości przestrzegano zasady, aby spróbować wszystkich przygotowanych na Wigilię potraw. Dzięki temu miało ich nie zabraknąć w nadchodzącym roku. W wigilijny wieczór gospodarze pamiętali także o swoich zwierzętach domowych, którym dawali resztki potraw pozostałych z wieczerzy, wymieszane z opłatkiem. Nieodłączną częścią wieczoru wigilijnego było i jest wspólne śpiewanie kolęd przy Bożonarodzeniowej szopce. Pieśni opowiadających o narodzeniu Jezusajest w polskiej tradycji bardzo dużo. Najstarsze sięgają czasów średniowiecza. Ich wprowadzenie a potem upowszechnienie zawdzięcza się prawdopodobnie franciszkanom. Oni też przynieśli do Polski zwyczaj budowy szopek. Najbardziej znane i najciekawsze są szopki krakowskie, których architekturę wzoruje się na zabytkowych budowlach Krakowa.
Wieczór wigilijny kończy pasterka – Msza odprawiana w kościołach dokładnie o północy. Zgodnie z tradycją upamiętnia ona przybycie do Betlejem pasterzy i złożenie przez nich hołdu nowo narodzonemu Mesjaszowi. Dni świąteczne, które następują po Wigilii, nie wyróżniają się już w polskiej kulturze równie bogatą oprawą plastyczną i obrzędową. Zazwyczaj jest to czas odpoczynku, rodzinnych i towarzyskich spotkań, czasami też kolędowania, czyli odwiedzania domów przez grupy przebierańców – kolędników – z życzeniami świąteczno-noworocznymi, z szopką i kolędami. Innym zwyczajem wprowadzonym i upowszechnionym przez Kościół, są odwiedziny parafian w okresie świąt Bożego Narodzenia składane przez proboszcza lub księży z parafii. Przynoszą oni dobrą nowinę, święcą i błogosławią dom oraz jego mieszkańców, w zamian zaś otrzymują symboliczną ofiarę nazywaną dawniej kolędą. Opisując tradycje bożonarodzeniowe należy zwrócić uwagę, że choinka, kolędy i św. Mikołaj należą dziś do zwyczajów o zasięgu ponadnarodowym, praktykowanych w różnych częściach świata, nie tylko przez katolików. Ze zwyczajów typowo polskich pozostała nam wieczerza wigilijna, opłatek i chyba jeszcze ta jedna, nieznana powszechnie, przekazana tradycją – rodzinna, niepowtarzalna atmosfera świąt Bożego Narodzenia, pełna wzajemnej bliskości, miłości i ciepła. W poszczególnych krajach tradycje i zwyczaje różnią się między sobą.
