Rozszerzanie diety niemowlaka – pytania i odpowiedzi – wszystko, co musisz wiedzieć

Odpowiedzi udzieliła: Anita Laskowska, ekspertka żywieniowa edukacyjnego programu „1000 pierwszych dni dla zdrowia”. Kiedy zacząć rozszerzanie diety, co podawać i jak – odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdziecie poniżej:

 

Aleksandra ZP PuellaNova: Kiedy należy rozpocząć rozszerzanie diety dziecka i czy to prawda, że czas wprowadzania pokarmów uzupełniających do jadłospisu niemowląt karmionych piersią jest inny niż w przypadku niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym? 

Anita Laskowska: Według zaleceń ekspertów rozszerzanie diety niemowlęcia, bez względu na to, czy jest karmione piersią, czy mlekiem modyfikowanym, należy rozpocząć nie wcześniej niż po ukończeniu przez nie 17. tygodnia i nie później niż w 26. tygodniu życia. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka – to najlepszy i najbardziej dopasowany do jego potrzeb sposób żywienia. Nie ustalono górnej granicy wieku, do której należy kontynuować karmienie piersią – może ono trwać nawet do 2. roku życia lub tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko.

Niemowlę rozwija się na tyle intensywnie, że po ukończeniu 6. miesiąca życia samo mleko nie zaspokaja już jego zapotrzebowania na energię czy żelazo, oraz przestaje być wystarczającym źródłem cynku i witaminy A. Mimo że w tym okresie mleko mamy lub modyfikowane wciąż stanowi podstawę jadłospisu dziecka, należy rozpocząć wprowadzanie pokarmów uzupełniających.

Czy istnieją wskazania do podania pokarmów uzupełniających wcześniej niż przed ukończeniem przez niemowlę 6. miesiąca życia? 

Eksperci zalecają wyłączne karmienie piersią do ukończenia przez dziecko 6. miesiąca życia. Następnie rekomenduje się jego kontynuację przy jednoczesnym stopniowym wprowadzaniu posiłków uzupełniających. Zbyt wczesne rozszerzanie diety spowoduje, że maluch będzie wypijał mniej mleka mamy, co z kolei wpłynie na zmniejszenie ilości wytwarzanego pokarmu, a w rezultacie dziecko może otrzymywać mniej składników odżywczych, niż potrzebuje. Z drugiej strony wprowadzanie niewielkich ilości innych pokarmów już około 5. miesiąca życia maluszka nie stoi w sprzeczności z określonymi zaleceniami. Jest to etap, w którym chodzi jedynie o zapoznanie niemowlęcia z nowymi konsystencjami oraz smakami – najważniejszym posiłkiem nadal pozostaje mleko mamy.

Moment rozszerzania diety jest uzależniony od etapu rozwoju dziecka i tego, czy ono samo sygnalizuje, że jest na to gotowe. Podstawą do podawania posiłków uzupełniających jest zdolność samodzielnego utrzymania główki i pozycji siedzącej. Jeżeli dziecko nie jest w stanie samo siedzieć lub nie jest na tyle silne, by utrzymać główkę w stabilnej pozycji – istnieje duże prawdopodobieństwo zakrztuszenia się. Należy obserwować, czy maluch wykazuje gotowość na posiłki inne niż mleko – na przykład sam sięga po jedzenie i wykazuje nim zainteresowanie, ssie paluszki (jednak ten sygnał nie zawsze oznacza, że dziecko jest głodne), częściej zbliża do ust przedmioty/jedzenie, pomlaskuje lub wykonuje ruchy podobne do gryzienia. Jeżeli część z powyższych sygnałów obserwuje się kilkakrotnie, może to świadczyć o gotowości dziecka do włączenia posiłków uzupełniających.

Kiedy i w jaki sposób należy rozpocząć wprowadzanie do jadłospisu niemowlęcia kaszki? Które kaszki są najlepsze dla niemowląt?

Jeśli niemowlę poznało i zaakceptowało smak pierwszych warzyw i owoców, kolejnym pokarmem, który powinien zagościć w jego menu, są produkty zbożowe w postaci kaszek i kleików. W drugim półroczu życia malucha stają się one ważnym i nieodłącznym elementem codziennego, urozmaiconego jadłospisu. To produkty lekkostrawne i neutralne w smaku, które dodatkowo pozwalają na uzyskanie różnych stopni gęstości – od prawie płynnej do papkowatej – odpowiedniej do podawania łyżeczką. Ich konsystencja pomaga przejść niemowlęciu od diety opartej wyłącznie o mleko do produktów bardziej stałych. Spośród dostępnych na rynku propozycji można wybrać kaszki przeznaczone specjalnie dla niemowląt i małych dzieci oraz kasze tradycyjne, drobnoziarniste, do których należy m.in. kasza manna, kukurydziana, orkiszowa czy ryżowa.

Warto pamiętać, że organizm dziecka w okresie 1000 pierwszych dni życia, liczonym od poczęcia przez pierwsze lata, jest wyjątkowo wrażliwy na wpływ czynników zewnętrznych, w tym spożywanej żywności. To czas, w którym dojrzewa układ pokarmowy, kształtuje się odporność i programuje metabolizm. Produkty zbożowe (w tym kasze) przeznaczone dla dorosłych mogą zawierać pozostałości szkodliwych substancji, w tym zanieczyszczeń, takich jak, np. azotany, metale ciężkie czy pestycydy, w ilościach nieodpowiednich dla niemowlęcia. Kaszki dedykowane specjalnie niemowlętom i małym dzieciom to produkty w pełni bezpieczne dla młodego organizmu, a ich konsystencja jest dopasowana do etapu rozwoju malucha. Zgodnie z prawem muszą spełniać dużo bardziej restrykcyjne normy jakości niż żywność ogólnodostępna, dedykowana starszym dzieciom i osobom dorosłym. Kaszki są pomocne również do wprowadzenia glutenu do diety dziecka. Aktualne zalecenia nie wskazują konkretnego momentu na jego podanie – może to nastąpić pomiędzy 4. a 12. miesiącem życia niemowlęcia. Przy wyborze kaszek warto sięgać po te, które zawierają cukry naturalnie występujące w produkcie, pochodzące ze zbóż, owoców czy mleka (w przypadku kaszek mlecznych). Kaszki z mlekiem modyfikowanym pełnią rolę pełnowartościowego posiłku, ponieważ są źródłem zarówno węglowodanów, białka i tłuszczów, jak i wapnia, żelaza, jodu, witamin A, C, D, E czy z grupy B – czyli składników niezbędnych do prawidłowego rozwoju.

 

Od czego rozpocząć rozszerzanie diety dziecka i jakie są kolejne etapy wprowadzania nowych pokarmów?

Rozszerzanie diety niemowlęcia należy rozpocząć od wprowadzania warzyw. Są one mniej słodkie w smaku od owoców, przez co trudniej akceptowalne przez maluszka. Właśnie dlatego zanim dziecko pozna smak słodkich bananów czy gruszek, powinno spróbować np. brokułów. Jak pokazują wyniki badań, niemowlęta, które rozpoczęły swoją przygodę z nowymi smakami od warzyw, spożywały ich dużo więcej w przyszłości w porównaniu do niemowląt, które jako pierwsze spróbowały owoców. Dzieje się tak, ponieważ dzieci rodzą się z wrodzoną preferencją smaku słodkiego,.

Owoce należy podawać po około 2 tygodniach od zapoznania się malucha ze smakiem warzyw. Z czasem, około 7.-8. miesiąca życia, kiedy dziecko wykaże gotowość, należy stopniowo zmieniać konsystencję podawanych mu posiłków na bardziej stałą. Moment ten następuje, kiedy niemowlę osiąga umiejętność początkowego „mielenia” językiem – idealnym produktem do podania będą wtedy kaszki czy kleiki. W następnej kolejności jadłospis dziecka powinny urozmaicić drobno posiekane lub zmielone mięso i ryby czy rozgniecione lub pokrojone na kawałki warzywa i owoce (zarówno surowe, jak i gotowane). To czas, w którym niemowlę może również zapoznać się ze smakiem jogurtu naturalnego, sera, kefiru czy pieczywa. Jest ono również gotowe na łączenie poznanych dotąd produktów. Kiedy dziecko skończy roczek, jego codzienna dieta powinna obejmować 5 posiłków (3 główne i 2 uzupełniające) i uwzględniać produkty z różnych grup – mleko i produkty mleczne (w tym mleko modyfikowane), kasze, pieczywo, drób, ryby, jaja, warzywa, owoce i tłuszcze.

Podczas rozszerzania diety przydatnym narzędziem dla rodziców okaże się kalendarz żywienia w 1000 pierwszych dni, który powstał pod patronatem Instytutu Matki i Dziecka, Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” i Stowarzyszenia „Zdrowe Pokolenia”. To uporządkowanie wiedzy opartej na najnowszych zaleceniach ekspertów ds. żywienia – kompleksowy zbiór informacji na temat prawidłowego komponowania diety maluchów od etapu narodzin aż do 3. roku życia. Jest dostępny na stronie www.1000dni.pl.

 

Jaki odstęp zachować między wprowadzaniem kolejnych nowości?

Nowe pokarmy należy podawać dziecku osobno i po kolei, uważnie obserwując jego reakcję. Podczas rozszerzania diety o nowe produkty należy zachować odstęp 1-2 dni, aby upewnić się, że nie wystąpiła żadna niepożądana reakcja organizmu dziecka na nowy składnik diety (wysypka, problemy jelitowe, rozdrażnienie, kłopoty ze snem). Na początek najlepsze będą niewielkie ilości np. 3-4 łyżeczki posiłku.


Jak powinno wyglądać planowanie posiłków? Rano mleko, potem np. marchewka, czy może odwrotnie?

Na samym początku rozszerzania diety posiłki inne niż mleko mamy należy podawać po nakarmieniu dziecka piersią (początkowo są one niewielkie, a pokarm kobiecy stanowi podstawę jadłospisu). Podczas rozszerzania diety niemowlę powinno dostawać swój dotychczasowy posiłek mleczny, zgodnie z zaleceniami schematu żywienia dzieci w 1. roku życia.

Aby pozytywnie wpłynąć na mechanizm regulacji apetytu dziecka, na kolejnych etapach jego rozwoju warto uważnie obserwować wysyłane przez niego sygnały głodu i sytości. Przerwy pomiędzy posiłkami powinny wynosić ok. 2-3 godziny, aby dziecko mogło nauczyć się rozpoznawania właśnie uczucia głodu i sytości. W związku z tym w ciągu dnia powinno pojawić się 5 pełnowartościowych posiłków, w tym 3 główne (w przypadku niemowląt będących na etapie rozszerzania diety podstawowym pokarmem nadal jest mleko mamy lub modyfikowane). Najlepiej, by podczas karmienia to rodzice decydowali o tym, kiedy i co dziecko będzie jadło, natomiast dziecko decydowało, czy zje zaproponowany posiłek i w jakich ilościach. Warto ustalić, by pory karmienia dziecka odpowiadały porom spożywania posiłków przez dorosłych – tak, aby wszyscy wspólnie mogli w nich uczestniczyć. Żelazną zasadą jest unikanie podawania przekąsek i słodkich napojów (w tym soków) między posiłkami, które mogą hamować apetyt na większy posiłek ze względu na zawartość w nich cukrów prostych. Porcje pokarmów powinny być nieduże, a ich konsystencja i skład dopasowane do wieku dziecka.


Kiedy jeden posiłek może zastąpić jedno podanie mleka, a kiedy całkiem należy zrezygnować z mleka?

Kiedy niemowlę skończy pół roku, samo mleko mamy staje się niewystarczającym pokarmem do prawidłowego zbilansowania diety. Wraz z wkroczeniem w życie nowych potraw częstość karmienia piersią będzie się zmniejszać – jednak pokarm mamy wciąż stanowi ważny element jadłospisu dziecka.

Po ukończeniu przez dziecko 1. roku życia mleko mamy wciąż stanowi wartościowy pokarm, jednak niektórych składników zawiera zbyt mało – np. żelaza, cynku, wapnia. Dlatego warto pamiętać, że istotnym elementem jadłospisu juniora (również tego karmionego piersią) jest mleko i produkty mleczne. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Matki i Dziecka dziecko w wieku 13-36 miesięcy powinno spożywać codziennie 3 porcje mleka i produktów mlecznych. Mleko (w tym mleko modyfikowane) i produkty mleczne, tj. jogurt, sery, kefiry, serki twarogowe, są dobrym źródłem łatwo przyswajalnego białka i wapnia, a także witamin z grupy B. Właśnie dlatego mimo karmienia piersią należy pamiętać o tej ważnej grupie produktów i podawać dzieciom łącznie 2 szklanki mleka (mamy i mleka modyfikowanego lub krowiego) oraz 1 porcję innych produktów mlecznych.

 

Lepiej miksować warzywa, owoce, mięso, czy może podawać w małych kawałeczkach?

W pierwszym roku życia dziecko szybko rozwija umiejętność gryzienia i żucia, jednak mimo że kształtuje się to jeszcze przez kolejny rok, to największe możliwości nabywania tych kompetencji występują między 6. a 10. miesiącem życia dziecka. Na samym początku rozszerzania diety (między 5. a 7. miesiącem życia) nowe pokarmy powinny mieć konsystencję gładką, zmiksowaną i być podawane łyżeczką, a następnie rozdrobnione lub posiekane. Odpowiednia konsystencja i struktura pokarmów jest niezbędna, by maluch mógł stopniowo nabywać umiejętność samodzielnego jedzenia. Około 8. miesiąca życia w posiłkach dziecka powinny zacząć znajdować się niewielkie, ale wyczuwalne grudki, natomiast w 9. miesiącu życia konsystencja podawanych potraw powinna zachęcać do gryzienia i żucia – tak, by po ukończeniu 1. roku junior spożywał posiłki o większych cząstkach coraz bardziej zbliżone do posiłków spożywanych przez dorosłych.

 

Jakie są zasady dopajania niemowląt? Czy tak samo dopaja się dzieci karmione piersią jak te, które piją mleko modyfikowane? Czym poić dzieci do 6-7 miesiąca życia?

W pierwszym półroczu życia, gdy niemowlę karmione jest wyłącznie piersią, pokarm mamy stanowi jedyne i wystarczające źródło wody (lub mleko modyfikowane, gdy karmienie piersią nie jest możliwe). W tym okresie dodatkowe podawanie płynów nie jest konieczne. Wprowadzanie płynów uzupełniających należy rozpocząć na etapie rozszerzania diety (około 6. miesiąca życia dziecka) – pierwszą i najlepszą ich formą powinna być dobrej jakości woda, np. butelkowana, przeznaczona dla niemowląt – to najprostszy sposób na zbudowanie nawyku jej picia. Przyzwyczajanie dziecka już w 1. roku życia do picia wody jest ogromną inwestycją w przyszłość – według rekomendacji ekspertów jest to najlepszy płyn do zaspokajania pragnienia najmłodszych.

 

Jakie są najczęstsze błędy popełniane przez młodych rodziców przy rozszerzaniu diety?

Według wyników badania „Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. do 36. miesiąca życia – badanie ogólnopolskie 2016 rok”, aż 61% niemowląt w Polsce ma rozszerzaną dietę zbyt wcześnie – przed 5. miesiącem życia, czyli ponad połowa rodziców wprowadza nowe produkty niezgodnie z zaleceniami ekspertów. Zbyt wczesne wprowadzanie produktów uzupełniających do jadłospisu niemowląt wpływa na niedostateczną ilość otrzymywanych wraz z pożywieniem ważnych składników odżywczych. Młody organizm w okresie 1000 pierwszych dni życia jest wyjątkowo wrażliwy na wpływ czynników zewnętrznych, dlatego podając nowe produkty, należy zwrócić szczególną uwagę na ich jakość i bezpieczeństwo. Mimo to aż 61% polskich niemowląt otrzymuje posiłki z rodzinnego stołu, które mogą nie być dla nich odpowiednie. Aż 94% dzieci po 1. roku życia otrzymuje z dietą niewystarczającą ilość witaminy D, która ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, a 42% ma niedobory wapnia – potrzebnego do rozwoju kości i zębów. Małe dzieci nie powinny też spożywać zbyt wiele soli i cukru, jednak ponad 70% z nich otrzymuje zbyt duże ilości tych produktów. Nieprawidłowości dotyczą również spożycia warzyw – 88% dzieci po 1. roku życia otrzymuje ich zbyt mało. Konsekwencją popełnianych błędów jest nieprawidłowy stan odżywienia, który dotyczy już 32% polskich niemowląt i małych dzieci.

Bardzo dziękuję za odpowiedzi! 

 

Przypisy:

 

[1]  Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Pediatria, 2014, 11.3 321-338.
 [2] Szajewska H., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy medyczne/Pediatria 2014, t11, 321-338
[3]  Complementary Feeding. Family foods for breastfed children, WHO, 2000.
[4] Fewtrell M. i wsp., Complementary feeding, A position paper by the ESPGHAN committee on nutrition. J PEDIATR GASTR NUTR, 2017, 64.1 119-132.
[5] Szajewska H., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy medyczne/Pediatria 2014, t11, 321-338
[6]  Szajewska H. i wsp., Karmienie piersią. Stanowisko PTGHiŻD. Standardy Medyczne Pediatria, 2016, 13.1 9-24.
[7] Fewtrell M. i wsp., Complementary feeding, A position paper by the ESPGHAN committee on nutrition. J PEDIATR GASTR NUTR, 2017, 64.1 119-132
 [8] Poradnik karmienia piersią według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
[9]  Poradnik żywienia niemowląt, Medycyna Praktyczna, Kraków 2014.
[10]  Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Pediatria, 2014, 11.3 321-338.
[11]  Stolarczyk A., Produkty zbożowe pod lupą dietetyka. Standardy Medyczne Pediatria, 2018, T. 15, 261-267.
[12]  Barends C. i in., Effects of repeated exposure to either vegetables or fruits on infant’s vegetable and fruit acceptance at the beginning of weaning, Food Quality and Preference , 2013; 29:157–165.
[13]  Schwartz C, et al., Developmental changes in the acceptance of the five basic tastes in the first year of life, British Journal of Nutrition (2009), 102, 1375-1385.
[14]  Neuhoff-Murawska J. et. al., Wrodzone uwarunkowania „paradoksu preferencji smaku” u człowieka, Standardy Medyczne/Pediatria (2018): T.15, 268-275.
[15]  Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Pediatria, 2014, 11.3 321-338.
[16]  Szajewska i in., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Standardy Medyczne/ Pediatria; 2014, t. 11, 225-230.
[17]  Szajewska H., Horvath A., Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017.
[18]  Mika M., Matuszczyk P., Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych u niemowląt i małych dzieci, Standardy Medyczne Pediatria, 2017, T. 14, 733-738.
 [19] Perrin, M. T., Fogleman, A. D., Newburg, D. S., & Allen, J. C. A longitudinal study of human milk composition in the second year postpartum: implications for human milk banking. Maternal & Child Nutrition, 2017, 13(1).
[20]  Poradnik żywienia dziecka w wieku od 1. do 3. roku życia, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2013.
[21]  Poradnik żywienia dziecka w wieku od 1. do 3. roku życia, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2013.
[22]  Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Pediatria, 2014, 11.3 321-338.
[23]  Mika M., Matuszczyk P., Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych u niemowląt i małych dzieci, Standardy Medyczne Pediatria, 2017, T. 14, 733-738.
[24]  Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń dotyczących spożycia wody i innych napojów przez niemowlęta, dzieci i młodzież, Standardy Medyczne/Interna, 2010, T. 1, 7–15.
[25]  Jarosz M. et al. Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, 2017.
[26]  Raport z badania „Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. do 36. miesiąca życia – badanie ogólnopolskie 2016 rok”, Instytut Matki i Dziecka, 2017. Badanie zostało zainicjowane przez Fundację NUTRICIA.
[27]  Tamże.
[28]  Tamże.
[29]  Tamże.
[30]  Tamże.

Dziękuję za pomoc w przygotowaniu pytań Lutowym Mamom! 

Podziel się na:
  • Facebook
  • Wykop
  • Blip
  • Gadu-Gadu Live
  • Dodaj do ulubionych
  • Drukuj
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Śledzik
  • Google Bookmarks
  • Blogger.com
  • Grono.net

Dodaj komentarz